Studio, narzędzia, metody. * Workplace, tools, techniques.

Panorama1

Często jestem proszony o zwięzłe ogólne informacje o starych metodach artystycznego przetwarzania metalu. Jeśli jesteście zainteresowani starymi metodami dekoracji metalu, te informacje są dla Was.
Nie jestem żadnym wybitnym znawcą tematu. Trochę się o tym dowiedziałem, więc mogę się podzielić tym, co sam wiem. Dlatego piszę swobodnie i ogólnie o specjalistycznych metodach złotniczych i metaloplastycznych.
Nie jestem też pisarzem, dlatego piszę w prosty sposób. Podaję informacje i kieruję światło reflektorów Waszej uwagi na Was samych i na samą sztukę złotniczą i metaloplastyczną.
Możliwe, że ktoś zainteresuje się metodami starego świata lub zrodzi to dodatkowe pytania albo da początek dyskusji.
Jestem gotów odpowiadać tak długo i tak często, jak długo i często będą zadawane pytania. Przynajmniej do momentu, aż zabraknie mi wiedzy, co może się łatwo zdarzyć.

„Jedna z maksym, znajdujących się na ścianie w rezydencji pana Neoshiga brzmiała:

>>Sprawy wielkiej wagi powinno się traktować lekko.<<

Mistrz I Hei skomentował ją następująco:

>>Sprawy o niewielkim znaczeniu powinny być traktowane poważnie.<<”

Hagakure. Zapiski ukryte pod liśćmi.

EWOLUCJA METOD

Ponad 5000 lat temu ludzie zaczęli tworzyć rozmaite przedmioty dekoracyjne za pomocą trudnych i wyrafinowanych technik i bardzo prostych narzędzi. Mimo upływu tak długiego czasu wciąż najpiękniejsze formy można uzyskać tylko dzięki najprostszym narzędziom ręcznym i dzięki całkowicie ręcznym sposobom działania. Brak w nich mechanicznych urządzeń. Brak sztucznego zasilania. Liczy się tylko siła mentalna, zręczność rąk człowieka oraz zmysł dotyku, ruchu i wzroku. Te naturalne czynniki dają stuprocentową kontrolę nad procesem kształtowania metalu.

DZIEDZICTWO

Sposoby pracy, kształty najważniejszych narzędzi są niezmienione od tysiącleci. Właściwie różnica między sumą technik i narzędzi stosowanych przez starych mistrzów a nami jest tylko taka, że np. zamiast prymitywnych narzędzi do ogrzewania smoły repuserskiej mamy zaawansowane technologicznie opalarki i palniki, bajecznie łatwy dostęp do stali narzędziowych i składników smoły, nie musimy należeć do cechu rzemiosł, żeby móc się uczyć, a dzięki elektronicznej technologii informatycznej możemy łatwo znaleźć okazję do treningu z wykwalifikowanym nauczycielem.

ZŁOŻONOŚĆ

Wszelkie najstarsze i najtrudniejsze metody zdobienia metalu wymagają więcej niż zaangażowania, umiejętności manualnych, poświecenia, wytrwałości i koncentracji. W zamian dają radość nie pomniejszoną przez ułatwienia, wielką gamę ekspresji i okazję do medytacyjnej i harmonijnej aktywności w pracy.

MOJE PREFERENCJE

Dla mnie najatrakcyjniejsze są trzy z nich: repusowanie, grawerowanie, wyciąganie i wyklepywanie. Można je łączyć w dowolnej kombinacji w pracy nad konkretnym pojedynczym projektem.

DEFINICJE

Repusowanie to ręczne tłoczenie krok po kroku blachy jakiegoś metalu plastycznego, kowalnego np. miedzi za pomocą stalowych prętów o odpowiednio ukształtowanych końcach, pobijanych specjalnymi młotkami, lub samymi tylko młotkami o odpowiednio ukształtowanych obuchach. Blacha jest układana na wybranym podłożu: smole repuserskiej, skórzanym worku piaskowym, kowadle lub klepadle stalowym. I tu znów często miesza się użycie punc i młotków oraz wszystkich rodzajów podłoża w trakcie pracy.

Grawerowanie to jakby rzeźbienie metalu za pomocą rylców trzymanych i prowadzonych jedną ręką lub dłutek pobijanych małym młotkiem. Daje to możliwość tworzenia zarówno prostych technicznie deseni jak i złożonych mocno wypukłych reliefów. Osobiście najbardziej lubię japońskie metody mikrorzeźby w metalu, wzbogacone o inkrustację.

Wyciąganie i klepanie to wyjątkowa technika pracy z blachą, umożliwiająca kształtowanie przestrzennych obiektów używając młotków, kowadeł i klepadeł. Daje możliwość tworzenia np. naczyń z jednego płaskiego kawałka blachy lub rzeźb takich, jak kwiaty.

WARIANTY PRACY

Każda z technik ma często różne warianty i odmiany metodyczne. Repusować można metodą antyczną, włoską, tłocząc tylko od lica (cyzelowanie repuserskie), japońską („uchidashi”). Grawerować można płytko albo wypukle. Określone obszary można kształtować, wygładzać za pomocą punc repuserskich. Połączenie grawerowania i kształtowania puncami powierzchni grubej blachy tworzy kombinację metodyczną zwaną „dłutowaniem” (ang. „chiseling”). Wyciąganie i wyklepywanie naczyń można łączyć z repusowaniem i grawerowaniem reliefu na ich powierzchni.

ETAPY

Scenariusz zdarzeń w pracy jest dla mnie raczej niezmienny w każdym przypadku. Przynajmniej w podstawowych punktach. Najpierw jest pomysł, któremu towarzyszą silne emocje. Potem zazwyczaj rysunek ołówkiem na papierze. To już zazwyczaj jest gotowy projekt w naturalnej wielkości tzn w skali 1:1. Po tym etapie wiem już dokładnie czego chcę. Teraz mózg w mgnieniu oka opracowuje strategię pracy. Ustala, jakie czynności mają być wykonane, w jaki sposób i w jakiej kolejności. W tym etapie wystarczy unikać zakłócania tego procesu, chociaż określone poszczególne czynności można wybrać i ustalić z rozmysłem. Następny krok to przeniesienie projektu na powierzchnię blachy. Jest na to wiele sposobów. Najprostszy to przekalkowanie linii, które później poprawiam cienkopisem niezmywalnym lub rysikiem traserskim. Użycie rysika daje jeszcze większą dokładność i trwałość rysunku.

STRATEGIA I PLAN

Od tego punktu zaczyna się kształtowanie i tu też zaczynają się różnice w realizacji, które zależą od wybranej strategii pracy.
Jeśli mam wykonać mały wisior repusowany, przedstawiający jakiegoś zwierzaka futerkowego, to najpewniej będę pracował na smole, mogę też posiłkować się „poduchą” piaskową gdy potrzeba wypchnąć większe pole już ukształtowanej powierzchni. Możliwe, że użyję japońskiego dłutka grawerskiego do ukształtowania jakichś szczegółów, jak na przykład oczy, albo wąsy, brwi, pazury, zamiast używać punc. Mogę pracować na przemian od strony licowej i od strony odwrocia lub tylko od lica, zależnie od ochoty lub od zaplanowanego efektu. Oczywiście równie dobrze można stosować czystą technikę np. tylko repusowanie bez grawerowania  i to bez uszczerbku dla efektu. Odrębną częścią pracy może być wykonanie łańcuszka.

Mogę też w innej kombinacji technik najpierw wyciąć określony kształt w grubej blasze a następnie inkrustować go w innym kawałku blachy, nazwijmy go metalem bazowym. Wycięty z blachy kształt zwierzaka odrysowuję na powierzchni metalu bazowego, w tym kształcie wycinam wgłębienie (mówiąc bardzo skrótowo) a następnie w nim osadzam kształt zwierzęcia i mocuję dociskając ścianki zagłębienia do osadzonego w nim wyciętego metalu. Później mogę ten metal grawerować, kształtować puncami, rzeźbić, dalej inkrustować, szlifować, skrobać, polerować, oksydować.

PRZYKŁADY STRATEGII

Tworząc broszkę muszę zaplanować też wykonanie agrafki, która dolutuję na odwrociu. Repusowanie tabliczki z inicjałami i nazwiskiem na drzwi wejściowe do mieszkania będzie wymagało wkomponowania otworów do zamocowania tabliczki na drzwi w całość projektu. Grawerowanie bransolety musi uwzględniać późniejsze ukształtowanie jej w całości techniką klepania w kształt okalający nadgarstek dookoła. Kształt koła, migdału lub elipsy. Zakuwanie kamieni wymaga jeszcze innych zabiegów technicznych i kompozycyjnych. Klamra od pasa musi być wytrzymała, więc używam dość grubej blachy i dostosowuję kształt całości do częstego możliwego ocierania o materiał ubrania i dłonie.

Wszystko zależy od zamiaru, wzoru i planu. Jeśli wiem czego chcę, to będę też wiedział, jak to wykonać, zaaranżować. Reszta to przyjemna i prawie mistyczna realizacja tego kompleksu myśli w świecie fizycznym. Można więc powiedzieć, że wszystko dzieje się dwa razy: najpierw poza czasem i przestrzenią w moim wnętrzu, potem w świecie realnym.

STYLE KSZTAŁTOWANIA

Wszelkie formy prac mogą być tworzone w różnych stylach. Dwa główne to styl dokładny, w którym każda płaszczyzna, każda krawędź i każdy szczegół kształtu jest wykonany z najwyższą dokładnością. Celem tego stylu wydaje się być oddziaływanie formą, pozą, kompozycją.
Drugi, krańcowo przeciwstawny pierwszemu to styl surowy, rustykalny, siermiężny. Od pierwszego różni się tym, czym prace impresjonistów w malarstwie od obrazów realistów. Tu widać wyraźnie ślady narzędzi i ich prowadzenia. Są one wręcz konieczne i należy je po prostu zostawić. Celem jest ogólne wrażenie kształtu i faktury, prowokujące skojarzenia, budzące rozpoznawanie kształtów a nade wszystko budzące emocje.
Pierwszy chyba oddziałuje formami i emocjami zilustrowanymi a drugi rozbudza emocje, które oddziałują na odbiorcę.

ODMIANY REPUSOWANIA

Metodę antyczną repusowania opisałem już dokładnie tu: http://angushandmade.blogspot.com/2012/01/klepac-kazdy-moze-etapy-metody.html

Metoda włoska jest niemal taka sama, jednak z pominięciem tłoczenia linii konturowych na licu. Pracę zaczyna się od razu na odwrociu a wykańcza cyzelowaniem reliefu od lica. W przypadku płytkich, finezyjnych reliefów bywa najczęściej niewygodna i nieskuteczna.

Metoda cyzelowania jest dość prosta technicznie. Najważniejsze założenie to obniżanie tła aż do odsłonięcia reliefu i  kształtowanie reliefu oczywiście bez wypychania blachy od odwrocia.

Uchidashi to systematyczne zmniejszanie objętości wcześniej uwypuklonego obszaru blachy aż do osiągnięcia zamierzonego kształtu reliefu. Najłatwiej porównać tę metodę do rzeźbienia, tylko w rzeźbieniu usuwa się zbędną część substancji materiału a w uchidashi usuwa się zbędną część objętości. Robi się to na smole i często używając punc o wyrafinowanych kształtach.

NARZĘDZIA

Lista narzędzi wystarczających do repusowania jest dość krótka. Oczywiście są to punce repuserskie, pręty z twardej stali, ukształtowane w formę smukłego wrzeciona, rozhartowane na końcu do pobijania, wygładzone, wypolerowane i zahartowane na końcu roboczym, dotykającym blachy w czasie pracy.

P1040042

101_0136

Młotki cyzelerskie do pobijania punc w kilku różnych rozmiarach – wagach obucha.

Antilope cyzelerski 3 rozmiary

Czasza lub deska ze smołą repuserską na podstawie gumowej lub skórzanej wypełnionej piaskiem, w kształcie grubej opony.

P1010618

Więcej o czaszy i jej przygotowaniu znajdziecie tu: http://angushandmade.blogspot.com/2012/06/micha-i-smoa-bowl-and-pitch.html

Inne narzędzia i akcesoria to opalarka – nagrzewnica, szczotka z mosiężnym włosiem i szczoteczka do zębów,  detergent do czyszczenia gładkich powierzchni, pasta do zębów, kilka pilników igiełkowych, najlepiej diamentowych, szczypce płaskie, palnik, pojemnik na zimną wodę, nożyce do blachy.

Do wykończenia powierzchni można mieć kawałek filcu np. obuwniczego i pastę polerską, papiery ścierne w ziarnistości od około 220 do 2500, oksyde chemiczną.

Do przenoszenia wzoru warto mieć kalkę techniczną i ołówkową, cienkopis niezmywalny, rysik traserski, taśmę samoprzylepną.

PRZESZKODY

Repusowanie i inne techniki starego świata mają kilku poważnych wrogów:

1. pęcherzyki powietrza w smole oraz między blachą a smołą,

2. refleksy światła odbijanego od blachy, szczególnie częściowo przetłoczonej, ponieważ w takiej postaci przestaje być matowa a staje się gładka,

3. niewygoda, każdy czynnik przeczący ergonomii w pracy, wróg najbardziej utajony i przez to właśnie niebezpieczny,

4. złej jakości narzędzia i akcesoria,

5. niecierpliwość, jakże oczywisty wróg,

6. niewiara w siebie i w swoje możliwości, najgorszy wróg wszelkich wymagających działań twórczych.

DZIAŁANIE!

Najważniejsza sprawa: działać! Wola i działanie to moce sprawcze. Dobre przygotowanie to połowa sukcesu, ale nic nie stanie się rzeczywistością bez działania!

Mam nadzieję, że udało mi się pomóc.

Zachęcam do zadawania pytań w komentarzach.

Powodzenia!     :)

Angus

8 odpowiedzi na „Studio, narzędzia, metody. * Workplace, tools, techniques.

  1. marek broniszewski tel 664750091 pisze:

    a punce do zdobienia blach miedzianych i brazowych wykonal by Pan na zamowienie.mbopole

  2. Kasia pisze:

    witam,
    jestem zainteresowana narzędziami do inkrustacji ( metal w metal) , cienkie dłutka lub nozyki. Jak mozna je wykonać lub gdze kupić. Czy Pan podjął by się tego tematu.
    pozdr
    z góry dziękuję za odpowiedź

    • Dzień dobry Pani Kasiu.

      Z przyjemnością Pani pomogę w tej sprawie. Do inkrustacji metalu mogą Pani posłużyć dłutka o określonych kształtach. Wyślę Pani wszelkie informacje na mail.
      Serdecznie pozdrawiam. :)

  3. Tomasz pisze:

    Dzień dobry,

    jestem zainteresowany zamówieniem wykonania zestawu punc. Będę wdzięczny za kontakt.
    Pozdrawiam

  4. Marek pisze:

    Witam. Jestem zainteresowany kupnem punc repuserskich.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s